Elk jaar sta ik achter de camera en zie ik hetzelfde gebeuren. Een kind komt binnen, gaat zitten, en zodra ik de camera optil verandert het gezicht in iets wat op een lach lijkt maar het niet is. Opgetrokken mondhoeken, ogen die niet meedoen. Dat is geen onwil. Dat is een kind dat heel graag goed wil zijn.
Ouders vragen me daarna vaak of ze thuis iets hadden kunnen oefenen. Het antwoord is ja, maar waarschijnlijk niet wat je denkt.
Waarom “zeg eens cheese” niet werkt
Een lach op commando komt uit de verkeerde hoek. De spieren rond de mond doen mee, de ogen niet. Dat verschil zie je op de foto meteen terug, ook als je niet precies kunt aanwijzen wat er mis is.
Echt lachen begint ergens anders. Er gebeurt iets, en de lach volgt. Dus als je thuis gaat oefenen op de lach zelf, oefen je op het nepstukje. Hoe vaker je kind dat doet, hoe beter het die geforceerde versie leert.
Oefen op het moment ervoor, niet op de lach
Wat wel werkt, is oefenen op wat eraan voorafgaat. Zitten op een krukje. Iemand aankijken die je niet goed kent. Even niks doen terwijl iemand naar je kijkt. Dat zijn de dingen die kinderen spannend vinden op de fotodag, niet het lachen.
Ga een keer tegenover elkaar zitten en kijk elkaar vijf tellen aan zonder iets te zeggen. Meestal gaat er binnen drie tellen iemand lachen. Precies dat is de lach die ik op de foto wil hebben.
Drie dingen die thuis echt helpen
Vertel kort wat er gaat gebeuren. Niet de avond ervoor uitgebreid, want dan ligt je kind erover te piekeren. Gewoon in de ochtend, in twee zinnen: er komt een fotograaf op school, je gaat even op een stoeltje zitten, het duurt kort.
Noem de foto niet als dreiging. “Je moet wel mooi lachen straks” legt precies de druk neer die het probleem veroorzaakt. “Je hoeft niks, ze maakt gewoon een foto” werkt beter.
Laat je kind zelf de kleding kiezen, binnen jouw kaders. Een kind dat zich prettig voelt in wat het aanheeft, zit anders op dat krukje. Wat wel en niet goed werkt op de foto staat in het stuk over kleding voor de schoolfoto.
Wat ik op de fotodag zelf doe
Ik vraag nooit om een lach. Ik praat. Over de gymschoenen, over het broertje, over wat er die ochtend gebeurd is. Ergens in die twee minuten valt er iets waar een kind om moet lachen, en dan druk ik af.
Bij kinderen die er helemaal niet uitkomen doe ik iets stoms. Ik laat de camera bijna vallen, of ik verzin een woord dat ze niet kunnen uitspreken. Dat is geen trucje dat je thuis hoeft te oefenen. Dat is mijn werk.
Wat je beter niet doet
Niet oefenen voor de spiegel. Dat klinkt logisch en het is populair advies, maar een kind dat zijn eigen lach bestudeert gaat die lach controleren. Controle is precies wat je niet wil.
Niet twintig foto’s maken met je telefoon om te kijken welke het mooist is. Je kind leert daarvan dat er een goede en een foute versie van zijn gezicht bestaat.
Niet beloven dat je iets krijgt als de foto mooi wordt. Dan wordt het een prestatie.
Wisselgebit, beugel en andere dingen waar kinderen over inzitten
Veel kinderen van zes tot acht lachen met hun mond dicht omdat er tanden missen. Dat is jammer, want juist die foto’s zijn later het leukst. Zeg thuis gewoon een keer hardop dat het gat in je gebit op de foto mag. Dan hoeven ze het op de dag zelf niet te verbergen.
Hetzelfde geldt voor een beugel. Ik zie elk jaar pubers die hun lippen eroverheen trekken. Als er thuis een keer gezegd is dat het niet uitmaakt, scheelt dat echt.
Als je kind niet lacht
Dan lacht het niet. Een serieuze foto van een kind dat zichzelf is, is beter dan een foto van een kind dat doet alsof. Ik lever hem gewoon zo aan, en in de meeste gevallen vinden ouders die foto achteraf mooier dan ze vooraf dachten.
Vindt je kind de hele fotodag spannend, dan gaat het niet meer over lachen maar over voorbereiding. Daar staat meer over in het stuk over je kind voorbereiden op de schoolfotograaf.
Veelgestelde vragen over lachen voor de schoolfoto
Hoe krijg je een natuurlijke lach op de schoolfoto?
Door niet om een lach te vragen. Een natuurlijke lach komt na iets grappigs of iets verrassends, nooit op commando. Op de fotodag zorg ik daarvoor. Thuis help je vooral door de druk eraf te halen.
Kun je lachen voor de schoolfoto thuis oefenen?
Niet de lach zelf, wel de situatie. Oefen op stilzitten, oogcontact en even niks doen. Dat zijn de onderdelen waar kinderen op vastlopen.
Mijn kind lacht altijd geforceerd op foto’s, wat nu?
Dat is meestal aangeleerd, niet aangeboren. Stop met het vragen om een lach bij foto’s thuis, en fotografeer een paar weken alleen tijdens het spelen. De geforceerde versie slijt er vanzelf uit.
Mag mijn kind met de mond dicht op de schoolfoto?
Natuurlijk. Veel kinderen willen dat vanwege wisselende tanden of een beugel. Ik maak er meestal twee, een met en een zonder, dan kun je thuis kiezen.
Wat als mijn kind helemaal niet gefotografeerd wil worden?
Dan dwingen we niet. We proberen het later op de dag nog een keer, als de klas al geweest is en het rustiger is. Lukt het dan nog niet, dan laten we het erbij.
Ouder en benieuwd hoe een fotodag verloopt?